Hilversum, Beeld & Geluid, donderdag 7 september 2006
Na afloop van de feestelijke uitreiking van de dvd box 'De Vroege Films van Paul Verhoeven' aan Paul Verhoeven zelf heeft Movie 2 Movie medewerker Bart Rietvink een interview met deze icoon van de Nederlandse filmindustrie.
Om te beginnen vind ik het erg prettig dat er weer audiocommentaar bij de films zit
Ja, maar helaas niet over het hele ding. Ze hebben alleen audiocommentaar bij de eerste dvd gedaan. Ik weet ook niet waarom.
Jammer.
Misschien hebben ze gedacht dat ze dat bij een volgende versie mooi kunnen doen. Dat ze nu eerst een stukje doen en als het goed loopt een tweede editie maken. Dan hebben ze als extra: “Nu audiocommentaar van Verhoeven over alle films!”.
Wat is uw visie op zaken als audiocommentaar? Spielberg doet ze bijvoorbeeld niet, omdat hij vindt dat de kijker zelf maar uit de film moet halen wat hij erin ziet, en dat het de magie van de film verbreekt.
Ja, maar audiocommentaar is bedoeld voor mensen die geïnteresseerd zijn in het vak van filmmaken, of in een biografie van de regisseur of de scenarist, om achtergronden te bepalen of misschien ook wel om academische stukken te schrijven.
Want er wordt natuurlijk ook veel academisch over geschreven, vooral over mijn Amerikaanse films, zoals ‘Starship Troopers’ of ‘Robocop’. En die mensen luisteren er allemaal wel naar. Die willen weten wat ik bedoel. En ook al zou het niet gelukt zijn, dan kom je toch te weten wat de bedoeling was, of waar de beelden aan refereren. Nee, ik zie dat heel anders. Ik denk dat mensen gewoon naar een film moeten kijken in de bioscoop en misschien ook thuis, en als ze dan op een gegeven moment de film kennen, dan is het heel leuk om meer over de film te horen. En dan hoeven ze het in principe maar één keer te horen.
Tja, ik ben een onderwijzerszoontje, he. Mijn vader was hoofd van de school, en ik heb twee jaar bij hem in de klas gezeten, in de vijfde en zesde klas van de lagere school. Dus ik denk dan: “Dat is wel aardig, zo’n audiocommentaar. Gewoon een soort instructie voor mensen die geïnteresseerd zijn.”
Persoonlijk vind ik het geweldig. Zo heb ik pas nog uw audiocommentaar bij ‘Starship Troopers’ bekeken, en bij elk shot vertelt u hoe het is gemaakt: rear projection, digitaal…
Ja, als de mensen dan iets willen weten, dan horen ze misschien nog iets dat de moeite waard is. Het is toch het overdragen van kennis eigenlijk. Overdragen van interpretaties en filosofie; allerlei zaken spelen daarbij mee. Het hangt nog een beetje van de film af, welke kant je op gaat. Maar ik denk dat het helemaal niet stoort. Wel natuurlijk, als je de film meteen al met het commentaar zou horen; dat is absurd. Maar als je de film één of twee keer gezien hebt, is het geen probleem. En ik vind het ook heel leuk om te doen.
Stravinski, mijn favoriete kunstenaar ter wereld, geloof ik, heeft in zijn laatste jaren – toen was ‘ie al dik in de zeventig – al zijn stukken zelf gedirigeerd. En de enige reden dat ‘ie dat gedaan heeft is om zíjn interpretatie voor de toekomst vast te leggen. Dan kunnen de mensen altijd nog eens zien hoe hij alles zélf eigenlijk zag. Wat zijn zíjn accenten? Meer horns of minder horns? Hoe zijn de tempi die hij heeft gekozen? Corresponderen die met de partituur of heeft hij ze veranderd? Ik vind het altijd ontzettend interessant om te horen hoe mensen er zélf over denken. Dan hoef je het er niet mee eens te zijn, maar het is wel aardig om te weten wat de maker bedoeld heeft. De brieven van Van Gogh zijn ook zeer verhelderend voor zijn schilderijen natuurlijk, nietwaar?
U lijkt zelf ook bijzonder gefascineerd door filmmaken, zo levendig en enthousiast als u er altijd over praat tijdens de commentaren. Maar kwam het tijdens het filmen ook werkelijk zo op u over? Immers, u heeft herhaaldelijk in interviews verklaard dat science fiction eigenlijk niet uw favoriete genre is, maar als u dan praat over alle technieken die er gebruikt zijn, heb ik toch wel het idee…
Nou, dat vind ik inderdaad wel leuk. Het is niet mijn favoriete genre in de zin dat ik er niet mee opgegroeid ben. Die mensen in Amerika veel meer dan ik. Ik kom meer uit de school van het realisme, eigenlijk, met de films die ik in Europa had gemaakt. Toen ben ik in science fiction ondergedompeld en er eigenlijk ook niet zo goed uitgekomen, want ik ben er in gebleven. Terwijl ik misschien toch liever iets anders had gedaan. Maar ik heb met ontzettend veel plezier ‘Robocop’, ‘Total Recall’, en ‘Starship Troopers’ gemaakt.
Wat wilde u eigenlijk ooit bereiken toen u begon met filmmaken? Had u een bepaalde visie: iets wat u eruit wilde halen, of wilde vertellen, of wilde uitdrukken met film? En is dat er uiteindelijk uitgekomen?
Het enige dat ik wil doen is de volgende film maken. En het liefst moet het dan heel verschillend zijn van wat ik net gedaan heb. En dat hebben we ook gedaan. ‘Wat zien ik?’, ‘Turks Fruit’, ‘Keetje Tippel’, en ‘Soldaat van Oranje’ zijn allemaal heel verschillende films.
U neemt steeds één stap tegelijk…
Ja, precies. Ik probeer me helemaal onder te dompelen in de film waar ik mee bezig ben, en misschien heel vaag aan de volgende film te denken, maar eigenlijk kan dat pas goed als de vorige film achter de rug is.
Een reden voor mijn vraag is dat ik een interview met u heb gelezen waarin u zegt dat u behoefte heeft om af en toe eens de klassiekers te bekijken om uzelf eraan te herinneren waarom u ooit met filmmaken bent begonnen.
Ja. Omdat ik het gevoel vaak heb gehad in de laatste jaren, in Amerika met name, dat ik mijn oorspronkelijke bedoeling aan het verliezen was. De reden dat ik begonnen was, is namelijk dat ik vond dat film kunst was, en het is bijna onmogelijk om dit (aspect) vast te houden.
Uw oorspronkelijke opvatting blijk natuurlijk ook mooi uit de filmpjes die nu op deze dvd zijn verschenen. Het is van alles wat: een beetje Nouvelle Vague, een beetje experimenteel…
Nee, maar dat is ook zo. En ik draai dan bijvoorbeeld ‘Rashomon’ of ‘Ivan the Terrible’ om me eraan te herinneren dat film toch kunst kan zijn en dat je toch moet blijven hopen dat je er nog iets van kunst in kunt brengen. Ik heb het gevoel dat dit steeds lastiger wordt, want iedereen ziet film als product, met name als je kijkt naar de grote dosis spielerei eromheen. Het gaat om de video’s ervan, en de spelletjes, en de ditjes en de datjes. En dat heeft helemaal niet zo veel meer met kunst te maken. Als het zo doorgaat, verdwijnt film als kunst. En dat is vrij treurig, want ik denk dat het medium het zeker in zich heeft. En tot op zekere hoogte moet ik zeggen dat mijn uitwijk van de Verenigde Staten naar Europa, met ‘Zwartboek’, toch daarmee te maken heeft.
Tekst: Bart Rietvink |
