Het programma ‘See you in court!’ - Klassieke rechtbankfilms is van 17 januari t/m 27 februari 2008 te zien in Filmmuseum (Amsterdam).
Een halve eeuw na uitbreng blijkt 12 Angry Men (1957) van regisseur Sidney Lumet nog steeds toonaangevend voor het rechtbankfilmgenre. Lumets geëngageerde kijk op de Amerikaanse juryrechtspraak - met Hollywoodster Henry Fonda in de hoofdrol - leverde hem destijds drie Oscar-nominaties en de Gouden Beer van het filmfestival van Berlijn op. De heruitbreng van Lumets klassieker (in nieuwe kopieën) door het Filmmuseum gaat vergezeld van het programma ‘See you in court!’ - Klassieke rechtbankfilms, waarin een twintigtal titels bijeen zijn gebracht: van Hitchcocks Murder! (1930) en George Cukors Adam’s Rib (1949) tot het recente Afrikaanse rechtbankdrama Bamako (2006).
Het programma is niet alleen een sterrenparade van beroemde regisseurs en acteurs maar doet ook recht aan de fascinatie van de tv- en filmliefhebber voor de wereld van rechtsspraak en misdaad.
Niet alleen Sidney Lumet, ook regisseurs als Stanley Kramer, Fons Rademakers, Otto Preminger of Clint Eastwood sturen hun personages de rechtszaal in om ze aan de tand te laten voelen door openbare aanklagers en advocaten. Het recht neemt zijn loop, ten goede of ten kwade, en hoe verschillend dat kan uitpakken laten acteurs als Dustin Hoffman, Montgomery Clift, John Cusack of Spencer Tracy zien.
Rechtbankklassieker Sidney Lumets debuutfilm 12 Angry Men (1957) kwam uit ten tijde van de Koude Oorlog en was, ondanks de sublieme recensies, geen publiekssucces. Toch groeide zijn thriller over de valkuilen van de juryrechtspraak uit tot een rechtbankklassieker; Lumet liet zien hoe racisme, vooroordelen en persoonlijke omstandigheden juryleden kunnen beďnvloeden en hoe moeilijk het is om emoties en argumenten te scheiden. 12 Angry Men, (mede)geproduceerd door Hollywoodster Henry Fonda, staat op de 87ste plaats van de door het American Film Institute opgestelde lijst van ‘Honderd beste films aller tijden’ (2005). In de International Movie Data Base-top 250 bezet de film de 13e plaats.
Met het door Billy Wilder geregisseerde Witness for the Prosecution (1957, met Marlene Dietrich en Charles Laughton) geldt Lumets debuutfilm - opgenomen in slechts 19 dagen - als een van de beste rechtbankfilms ooit gemaakt: de handeling speelt zich af in een claustrofobische ruimte en de spanning tussen twaalf tot elkaar veroordeelde juryleden wordt vakkundig opgevoerd tot het verlossende einde. De acteurs - onder wie Henry Fonda, Lee. J. Cobb en Jack Warden - leveren hun dialogen af op het scherpst van de snede.
Over de regisseur Sidney Lumet (Philadelphia, 1924) maakte als vijfjarige zijn acteursdebuut in een toneelstuk van het Yiddish Art Theatre en stond als kind regelmatig op de planken van Broadway. In 1950 trad hij in dienst van CBS, waar hij zijn sporen verdiende als regisseur van tv-shows en -series. Op relatief late leeftijd maakte hij met 12 Angry Men zijn debuut als speelfilmregisseur. Lumet zou zich tot een veelzijdig filmvakman ontwikkelen; in zijn vier decennia omspannende carričre regisseerde hij misdaadfilms, satires, psychologische drama’s en toneeladaptaties. Hij kreeg vijf Oscar-nominaties voor beste regisseur en mocht in 2005 een ere-Oscar voor zijn hele oeuvre in ontvangst nemen.
Lumet - die meer dan veertig speelfilms op zijn naam heeft staan - wordt geroemd om zijn zorgvuldige acteursregie en zijn effectief realistische verhaalstijl, die weinig ruimte biedt voor esthetische verfraaiing. Als regisseur toont hij zich gefascineerd door de rechtspraak, het politieapparaat en de rol van het menselijk geweten: hoe gedragen mensen zich in situaties die hen moreel op de proef stellen? Tot zijn bekendste titels behoren onder meer de Eugene O’Neill-bewerking Long Day’s Journey Into the Night (1962, met Katherine Hepburn en Jason Robard), de psychologische studie The Pawnbroker (1965, met Rod Steiger), het politiedrama Serpico (1973, met Al Pacino), Dog Day Afternoon (1974, met Al Pacino), de grimmige mediasatire Network (1976, met Faye Dunawaye en Peter Finch), het rechtbankdrama The Verdict (1982, met Paul Newman en Charlotte Rampling) en de misdaadthriller Night Falls on Manhattan (1997, met Andy Garcia, Lena Olin en Richard Dreyfuss). Lumets nieuwste misdaadfilm Before the Devil Knows You’re Dead (2007, met Philip Seymour Hoffman en Ethan Hawke) wordt op 3 april 2008 door A-Film uitgebracht in de Nederlandse bioscopen.
Nominaties, prijzen, acquisitie 12 Angry Men werd genomineerd voor drie Oscars (beste regie, beste film, beste scenario) en won de Gouden Beer van het filmfestival van Berlijn. Ook kreeg Lumets debuutfilm een Speciale Vermelding op het filmfestival van Locarno; hoofdrolspeler Henry Fonda sleepte de BAFTA Award voor beste buitenlandse acteur in de wacht.
De aankoop van een nieuwe kopie van 12 Angry Men betekent een belangrijke uitbreiding van de collectie Lumet-films (waaronder Dog Day Afternoon en The Deadly Affair) in het Filmmuseum.
|