Amsterdam, Rialto, zaterdag 1 november 2008

Andreas Dresen is in Nederland voor de promotie voor zijn controversiële film ‘Cloud 9’ (‘Wolke neun’), een film die in Duitsland al twee maanden draait, voor volle zalen zorgt en de gemoederen flink losmaakt bij het bioscooppubliek. Movie 2 Movie medewerker Lodi Meijer sprak de Duitse regisseur aan de vooravond voor de Nederlandse première van ‘Cloud 9’. “We willen een geduchte concurrent van James Bond worden,”grapt hij. En: “Het is interessant om te lezen wat de film met sommige mensen doet.”

Andreas komt uit een theaterfamilie en kwam daardoor relatief vroeg met kunst in aanraking. “Ik ben opgegroeid in de DDR,” zegt hij.”Mijn vader die als theaterregisseur werkzaam was had mij midden jaren zeventig een kleine super 8 camera gegeven. Daarmee ben ik begonnen amateurfilms te maken, samen met vrienden. Ik had zoveel plezier aan het vertellen van kleine verhalen, dat ik besloot dat ik dit ook beroepsmatig wilde doen.” In 1986 startte Andreas zijn studie aan de Filmschool in Potsdam-Babelsberg.

“Er zijn veel regisseurs die je beïnvloeden wanneer je opgroeit en wanneer je je begint te interesseren in het vak filmmaken,” vervolgt Andreas. “ Ik ga vaak naar de bioscoop en omdat ik opgroeide in voormalig Oost-Duitsland zag ik veel Oosteuropese films. Mijn favoriete regisseurs komen dan ook uit voormalige Sovjet-Unie en Polen, zoals bijvoorbeeld Andrej Vajda en Vasilij Suksin. Ze zijn jammer genoeg niet zo bekend in het Westen, zoals Andrei Tarkovsky, die niet tot mijn favorieten behoort, of Eldar Ryazanov en Alexander Mitta. Toen ik pas begon waren dat filmmakers waar ik naar keek. Aan de andere kant zijn er de Westerse filmmakers zoals Truffaut, Fellini en Fassbinder, die ik bewonder.” Andreas legt uit dat hij niet direct iets van zijn favoriete regisseurs overneemt, maar wel het feit dat Oosteuropese regisseurs en Truffaut van hun personages houden. “Zij delen de ervaringen met hun karakters en hebben een passie voor de personages over wie zij het hebben. Dat is voor mij ook van belang.” Andreas vertelt dat hij op de filmschool leerde op een traditionele manier te filmen, zoals hoe je een scène moet neerzetten, waar je camera staat en welke hoek je moet gebruiken. “Toen ik begon op de filmschool moest ik zo’n anderhalf jaar documentaires maken. Ik was echt geschokt. Ik wilde met acteurs werken, maar het was een traditie dat je - voordat je je eigen wereld gaat creëren achter je bureau - eerst maar eens op straat begeeft om te kijken wat daar allemaal gebeurt. Je moet door de ogen van de mensen kijken, waarover je wil vertellen. En na anderhalf jaar kun je proberen om je eigen wereld te maken. Misschien is de manier zoals ik het geleerd heb wel van invloed geweest op mijn manier van filmmaken. Het maken van documentaires kwam op mijn pad en dat doe ik geregeld. Ik hou er van om met twee mensen op straat te gaan en te kijken wat er leeft.” Andreas legt uit dat hij een zelfde werkmethode hanteert voor het maken van zijn speelfilms, omdat hij altijd heel veel research doet.

Zo heeft hij voor ‘Cloud 9’ voor hij begon veel boeken gelezen en veel discussies gevoerd met oude mensen . “Ik wilde dingen weten over hun seksualiteit en over alles wat er gebeurt wanneer je ouder wordt. Je komt echt in contact met mensen en in dit geval ook met mijn acteurs omdat zij dezelfde leeftijd hebben (Ursula Werner die de rol van Inge speelt is geboren in 1943 en Horst Westphal in de rol van Karl is geboren in 1929, red.). Ik heb het verhaal met de acteurs gemaakt. Er was geen geschreven script, alle dialogen zijn geïmproviseerd. Ik had eigenlijk alleen een idee, namelijk om iets op een andere manier te vertellen over oude mensen, wat ouder worden inhoudt .Dat het niet hoeft te betekenen dat je alleen voor je kleinkinderen zorgt wandelt door het park, koffie drinkt en boottochtjes maakt. Het gaat erom dat er altijd een nieuw begin kan zijn, ook al ben je oud.“ Andreas besprak dit idee met zijn producer en daarna zijn ze op zoek gegaan naar de acteurs. Vervolgens hebben ze het verhaal verder ontwikkeld.

Waar het succes van ‘Cloud 9’ zit, vindt Andreas moeilijk om te zeggen. “Misschien omdat het recht uit het hart komt. De film is met een echt kleine crew gemaakt, het was heel intiem. Er waren zeven crewmembers en vier acteurs. Als het druk was op de set waren we met zijn vieren.” Hij geeft toe: “Aan de andere kant is het misschien ook wel het onderwerp van de film. Het wordt steeds interessanter voor onze maatschappij. Mensen worden steeds ouder en ze willen niet het gevoel hebben dat zij niet meer passen in de maatschappij. De meeste mensen worden bijvoorbeeld als ze midden vijftig, begin zestig zijn, al overbodig. Zij verliezen hun baan. Daarna laten we ze niet meer verder gaan met hun leven. Maar we gaan pas dood als we begraven worden.”   Andreas is verbaasd dat zijn film zo’n succes heeft. “Het is een experimentele film, het is altijd een avontuur wanneer je improviseert. De directe manier van filmen zorgt ervoor dat ‘Cloud 9’ een film is waarvan je houdt of niet. Er is geen muziek, geen bekende acteurs, weinig dialogen en dankzij de improvisatie is er een speciale realiteit.” Als je van Hollywood blockbusters houdt, dan zul je deze film waarschijnlijk niet leuk vinden. “Het is een minimalistische film. Ik heb het niet gepland, maar het heeft zich zo ontwikkeld. Het begin en het eind stond vast.

De scènes die we daarvoor nodig hadden stonden vast.” De minder interessante scènes werden weggegooid, zoals bijvoorbeeld de scène waarin Inge haar man de waarheid zegt. In de film hoort hij het nooit. Wel heeft actrice Ursula Werner het verteld aan Horst Rehberg (Werner, Inge’s echtgenoot), omdat dat makkelijker voor de acteurs is om het improviseren vol te houden. “Soms is het beeld dat een kijker heeft interessanter dan het beeld dat je hem kunt laten zien,” aldus Andreas.

Wat Andreas een belangrijk punt aan zijn film vindt is dat de consequenties van een verliefdheid op latere leeftijd drastischer zijn dan de gevolgen van een verliefdheid op je zeventiende. “Daarom was het een uitdaging om deze film te maken. De emoties zijn veel sterker, en elk karakter zegt wel op een punt in de film dat ze weinig tijd meer hebben. Daarom ligt er een grote druk bij hen, als je weggaat als je zeventig bent, heb je weinig tijd meer om iemand anders te vinden.” Andreas heeft bewust gekozen om Inge het centrale figuur te laten zijn in ‘Cloud 9’. “Er moest maar een personage zijn die kon beslissen. Ik vond het belangrijk dat het een vrouw was, want een man die moet kiezen tussen twee vrouwen, dat is veel meer geaccepteerd. Wat wij wilden vertellen is veel moeilijker te begrijpen voor de maatschappij. In het eerste deel van de film ontkent ze het gevoel, ze wil Karl iniet in haar leven. Ze is van mening dat ze een leuke man heeft, waarom zou ze haar goede relatie moeten veranderen? Maar op het einde is haar gevoel te sterk.” Wanneer Inge de beslissing heeft genomen, begint voor Andreas het leukste gedeelte van zijn film. “Ze voelt zich weer jong en ze lacht veel.” Waarom heeft hij gekozen voor de laconieke, wat onnatuurlijke reactie van Inge’s dochter? “Ze wil haar stiefvader beschermen. Daarom zegt ze tegen haar moeder dat ze het maar moet doen en ervan moet genieten. Ze hoopt dat het voorbijgaat.” Andreas geeft aan dat het moeilijk is om te kiezen in zo’n situatie. “De andere kant is dat je de moralist uithangt en tegen je moeder zegt dat ze normaal moet doen en terug moet gaan naar haar relatie. Ik zou dat niet doen. Dit leek mij een logischere manier, het is een soort compromis. Het zit er tussenin: geniet ervan, maar verbindt er geen consequenties aan.” Wat ook frappant is, vindt Andreas, is dat de maatschappij het meer accepteert dat je gaat liegen in zo’n geval, wat de reden is waarom dochter Petra zich afvraagt of haar moeder gek geworden is en haar verwijt dat ze hun familie kapotmaakt. “De vrouw is altijd verantwoordelijk,” zegt Andreas spijtig.

Het belangrijkste voor Andreas voor het verfilmen van een verhaal is dat hij verliefd moet worden op de karakters. “Ik breng één à twee jaar door met de film, dus ik moet wel geïnteresseerd zijn. Bij de vorige film die ik maakte, ‘Summer in Berlin’, een tragische komedie over het alleen zijn in onze maatschappij in verschillende generaties, was ik erg geïnteresseerd in het verhaal. Ik had liefdesverdriet en het verhaal ging me aan het hart.”

Andreas werkt het liefst met scripts van anderen. “Ik ben niet zo’n goede schrijver. Het is al moeilijk om één talent te hebben, laat staan twee. De fantasie van twee mensen is veel rijker dan alleen mijn eigen fantasie. Ik heb een paar goede vrienden, met wie ik samenwerk.” Momenteel werkt Andreas weer samen met Wolfgang Kohlhaase, aan de film ‘Whisky mit Wodka’. Over de 77-jarige Kohlhaase zegt Andreas: “Het is echt een geweldig persoon en één van de beste scenarioschrijvers in Oost-Duitsland. Hij is zo humoristisch en vol kracht. Hij schrijft op een laconieke manier uitstekende dialogen.” ‘Whisky mit Wodka’ gaat over het filmen van een film en is totaal anders dan ‘Cloud 9’. Een eenzame acteur, midden zestig, maakt ontzettend veel films, en is behoorlijk beroemd. Hij drinkt echter te veel en is te dronken om verder te werken. Daarom besluit de producer hem een lesje te leren en hij brengt een tweede acteur in de film. Wat volgt is een competitie tussen generaties, de oudere acteur komt in een crisis, omdat hij niet alleen het gevoel heeft dat hij ouder wordt, maar ook dat hij vervangen kan worden. De film vertelt dat op een luchtige en soms komische wijze, maar het is ook donker en gaat het over opportunisme. De mensen die betrokken zijn bij de film moeten beslissen wat ze in zo’n vreemde situatie doen.

Er zijn veel komische situaties, maar de film is ook een beetje melancholiek. Andreas: “Je hebt veel levenservaring nodig om zo te kunnen schrijven. Ik ben nu klaar met het editen en verwacht de film rond kerst klaar te hebben. Misschien gaan we er eerst mee naar een festival, misschien zal de film midden volgend jaar in de Duitse bioscopen te zien zijn. ‘Cloud 9’ draait nog steeds in de bioscoop, dus te dicht op elkaar uitbrengen is geen goed idee. Of Amstelfilm, die de distributie van ‘Cloud 9’ in Nederland verzorgt, ook interesse heeft in ‘Whiskey mit Wodka’ weet Andreas niet. “Het hangt waarschijnlijk van het succes van ‘Cloud 9’ af. Ik zou het leuk vinden om het ze te laten zien.”

Over toekomstplannen is Andreas kort. “Ik zou graag vader willen worden.” Op het gebied van zijn carrière is hij al tevreden met wat hij doet. “Ik heb de mogelijkheid om kleine verhalen te vertellen, die ik leuk vind. Misschien zou ik het leuk vinden om Duitse films te maken over internationale politieke gebeurtenissen, vanuit Duitsland. Zo ben ik erg geïnteresseerd in de situatie van immigranten in Europa. Mensen gaan dood in boten, in vrachtwagens… Ik was erg onder de indruk van de film van Michael Winterbottom (‘In This World’, 2002, red.) en ik was beschaamd dat ik die film niet bedacht had. Ik zou mijn blik op de wereld willen verruimen.” Andreas is niet geïnteresseerd in het maken van een big budget commerciële film. Hij geeft toe dat de interesse voor de onafhankelijke films groeit. “Maar aan de andere kant komen er in Duitsland wel tien tot vijftien films per week uit, niemand kan die allemaal zien, terwijl er zoveel moois is. Het is moeilijk om te bepalen wat er gezien moet worden.”

‘Cloud 9’ gaat in Nederland op 6 november in première. “In Duitsland hebben we een gastenboek op de website en het is ontzettend interessant om te zien wat mensen hierin schrijven,” vertelt Andreas. “Ik heb veel gereisd door Europa met mijn film en het is boeiend om gesprekken aan te knopen met het bioscooppubliek. Bij mijn eerdere films was het vaak zo dat mensen niet wisten wat ze moeten vragen, maar na ‘Cloud 9’ – als ze bijgekomen zijn van de shock – barst het vragenvuur los. Ik heb heel veel fascinerende gesprekken gehad. Mensen praten er nog dagen over.” In Duitsland is de film nu de negende draaiweek ingegaan met 120 prints. “We zijn zelfs gestopt met adverteren, de mond-op-mondreclame doet al het werk,” grijnst Andreas. “Twee weken geleden las ik een grappig artikel over een man die een vraag-en-aanbod- internetsite onderhoudt voor seksuele relaties naast het huwelijk. Hij bleek sinds de Duitse première van ‘Cloud 9’ ineens veel meer interesse van bezoekers te hebben en zijn oudste ingeschrevene is nu 84 jaar. Oudere mensen gaan ineens weer naar hun eigen seksualiteit kijken.”

Tekst en foto's: Lodi Meijer