Van 11 januari t/m 8 februari 2009 in het Filmmuseum (Amsterdam).

De Deense actrice Asta Nielsen (1881-1972) speelde van 1910 tot 1932 in meer dan zeventig films. Haar filmdebuut Afgrunden (1910) deed stof opwaaien door een erotische dans. Haar naam was in een klap gevestigd. Samen met haar vaste regisseur en scenarioschrijver Urban Gad maakte ze succesvolle liefdesdrama’s en komedies van artistiek hoge kwaliteit. De vonk sloeg al snel over van Denemarken naar andere landen en Asta Nielsen werd de eerste Europese filmdiva. Vanaf 1911 werd Duitsland haar tweede vaderland, waar ze met onderbrekingen haar meeste films zou opnemen.
Sinds enkele jaren staat Asta Nielsen weer volop in de belangstelling. Verschillende van haar films zijn gerestaureerd, wereldwijd organiseren cinematheken en filmfestivals retrospectieven rond haar werk en volgend jaar verschijnt een nieuw boek over haar leven en werk (zowel in het boek als de retrospectieven worden films en beeldmateriaal uit de Filmmuseum-collectie gebruikt).

Muze
Niet alleen het grote publiek waardeerde haar - bioscopen, parfums en zelfs gebakjes werden naar haar vernoemd - ze inspireerde ook de avant-garde: volgens de Hongaarse filmtheoreticus Béla Balász verpersoonlijkte ze de erotiserende kracht van de cinema, de Vlaamse dichter Paul van Ostaijen uitte zijn bewondering voor haar in een gedicht en bij de Nederlandse kunstenaar Pyke Koch figureerde ze in verschillende portretten. Koch, een groot fan van Asta Nielsen, gaf de kunsthistoricus Carel Blotkamp ooit een vintage nitraatkopie van Erdgeist (1923). Deze kopie werd begin jaren tachtig door Blotkamp aan het Filmmuseum geschonken.

Sterrenstatus
Asta Nielsen was de eerste actrice voor wie een productiemaatschappij werd opgericht (Union Produktionsgesellschaft). Union investeerde meer dan een miljoen Duitse Marken om de filmster Asta Nielsen wereldwijd in de markt te zetten. Deze manier van sterrenpromotie was in 1911 volkomen nieuw. Asta Nielsen introduceerde een nieuwe realistische en subtiele acteerstijl en was een van de eersten die in haar acteerwerk de eigenschappen van het nieuwe medium film wist te benutten. Ze bepaalde het genre van haar films, haar rollen en de bijbehorende kleding en haarstijl.

Rolmodel
In de jaren tien en twintig staat Asta Nielsen symbool voor een veranderend vrouwbeeld, zowel in haar rollen als in haar uiterlijk. Dat maakte haar ook aantrekkelijk als rolmodel voor de opkomende avant-garde. Asta Nielsen belichaamde een nieuw type vrouw dat aansloot bij de moderne tijd; lang, slank en androgyn. In Hamlet speelt ze de hoofdrol als een vrouw die verkleed als man door het leven gaat (naar een versie van de sage die destijds was ontdekt). En het korte kapsel waarmee Louise Brooks wereldberoemd werd, introduceerde Asta al eerder in Erdgeist.

Asta Nielsen-programma
Het Filmmuseum vertoont verschillende Asta Nielsen-films uit de eigen collectie (onder andere de restauratie Erdgeist) evenals de getinte en getonede versie van Hamlet, die vorig jaar in première ging op het Film Festival Berlijn en waarvan het Filmmuseum een kopie heeft verworven. Dinsdag 20 januari verzorgt filmhistorica Annette Förster een lezing bij Hamlet. Andere, niet eerder in Nederland vertoonde hoogtepunten uit het programma zijn de lange, gerestaureerde versie van Die freudlose Gasse en Unmögliche Liebe, haar enige geluidsfilm.

Alle films (m.u.v. Unmögliche Liebe) in het programma zijn stil en worden voorzien van live muzikale begeleiding die speciaal voor deze voorstellingen is gecomponeerd. In samenwerking met de Universiteit van Amsterdam wordt op 7 februari het seminar ‘Language of Love: Asta Nielsen, Early Cinema and Modern Life’ georganiseerd, waarin vooral bijzonder werk uit de jaren tien te zien zal zijn.