Amsterdam, Ambassade Hotel, maandag 3 augustus 2009

Met de prikkelende subtitel "Mannen die vrouwen haten" opende de Zweedse auteur Stieg Larsson zijn "Millennium"-trilogie rondom de avonturen van idealistische journalist Mikael Blomkvist en zijn ongebruikelijke partner, gothic hackerbabe Lisbeth Salander, die samen sinistere moordplots moeten zien te ontrafelen. Larsson, die (als communistische journalist, en expert op het gebied van extreem rechts) niet zo ver verwijderd was van zijn bevlogen hoofdpersonage, was in 2008 de tweede best verkopende schrijver ter wereld (na Khaled Hosseini), maar heeft zelf het succes tragisch genoeg niet meer mee kunnen maken. In 2004 overleed hij namelijk, op vijftigjarige leeftijd, zelfs nog voor zijn eerste boek gepubliceerd werd. De taak is nu aan Deense regisseur Niels Arden Oplev om zijn werk ook in visuele zin tot een succes te maken en hem met een meeslepende filmbewerking een laatste eer te bewijzen.

Arden Oplev heeft zeker een spannende en boeiende film afgeleverd, maar hij stond niet meteen te springen om eraan te beginnen. Sterker nog, toen zijn producent hem benaderde, wees hij het project af. Hij had van de boeken gehoord, maar deze nog niet gelezen, en hij dacht dat het pure thrillers waren, waar hij geen interesse in had, zo vertelt de filmmaker in een gesprek met Movie2movie in het Ambassade Hotel te Amsterdam: "Toen ik voor het eerst gevraagd werd om naar Stockholm te komen - ik woonde toen in Kopenhagen - om een Zweedse thriller te maken, had ik zoiets van 'Ik dacht het niet'. Er waren al zoveel tv-thrillers gemaakt in Zweden, en ook al vormen ze prima entertainment, op dat punt in mijn carrière had ik daar weinig mee."

"Al mijn vier voorgaande films waren drama's," vervolgt Arden Oplev, "dus ik was niet echt geïnteresseerd. Aan de andere kant had ik de boeken ook nog niet gelezen." Toen de filmmaker dit enkele maanden later, toen de producent nog eens terugkwam, wel had gedaan, bleek het een ander verhaal te zijn. Hij vond de boeken erg goed. "Ik vond de boeken in niets op een normale Zweedse thriller lijken, en, wat het belangrijkste was, ze werden gedreven door de personages en waren dramatisch van aard. En daardoor raakte ik geïnteresseerd, want personages en dramatiek zijn mijn specialiteit."

De hoofdpersonages zijn inderdaad bijzonder in dit verhaal, vooral vanwege de manier waarop ze behandeld en geïntroduceerd worden. "Het is een erg ongewone constructie om deze hoofdpersonages elkaar pas na zo'n vijfenzeventig minuten te laten ontmoeten," vertelt de filmmaker. "Dan is de hele film meestal al ongeveer voorbij. In deze film werkt het, maar normaal gesproken zie je dit nooit. De twee personages die partners-in-crime worden, ontmoeten elkaar in de regel al na zo'n twintig minuten.

Afgezien van de ongewone introductie van een belangrijk personage in de film, Lisbeth, lijken bepaalde verhaalelementen die betrekking hebben op dit personage ook weinig van doen te hebben met de centrale plot, die zich bezighoudt met het moordonderzoek van Mikael Blomkvist. Maar ook hier komt de nadruk op drama en ontwikkeling van de personages (en hun relatie) weer om de hoek kijken. "Technisch gezien heeft het verhaal van Lisbeth en de advocaat die haar chanteert en verkracht niets te maken met de hoofdplot, maar het is ontzettend belangrijk voor haar personage. Wat haar personage later nog zegt en doet, en haar relatie met Blomkvist, zouden emotioneel gezien voor de kijker nooit hetzelfde betekenen als nu het geval is," legt Arden Oplev uit. "Tegelijkertijd bevrijdt het tonen van de wreedheid in die fase van de film mij als filmmaker ervan van de noodzaak om dit aan het einde van de film nog eens te tonen. Ik hoef niet te laten zien wat de grote slechterik in de film zijn slachtoffers allemaal heeft aangedaan, want dat 'weet' je al. Ik kan meteen in zijn verwrongen geest en logica binnendringen om te proberen om de kijker iets te laten leren over wat er zich in het hoofd van een seriemoordenaar afspeelt."

Hoewel de film zeker spannend is, is het dus niet een standaard moordmysterie, of een stereotiepe thriller met personages die puur in dienst staan van de plot. Nee, het belangrijkste is dat de personages echt aanvoelen en dat ze meerdere dimensies hebben. Vooral Lisbeth is intrigerend in dit opzicht. Ze is een getroebleerd meisje met een moeilijke jeugd, maar lijkt in essentie een goed mens te zijn. Toch maakt ze niet de geijkte ontwikkelingen door in de film, waarbij ze bijvoorbeeld vanwege haar omgang met Mikael of alle nieuwe indrukken ineens andere (de juiste?) keuzes maakt. Zo simpel is het niet. "Lisbeth zou normaal gesproken inderdaad hebben geleerd om niet te doen waar ze eerder wel toe geneigd zou zijn, maar in deze film gaat ze pas echt nadenken over haar handelingen en keuzes wanneer ze ziet wat voor effect haar daden hebben op Mikael, en hoe hij hier, emotioneel gezien, op reageert." Het is een prachtig gerealiseerd karaktermoment in de film en het ultieme voorbeeld van Arden Oplevs filosofie.

Hoewel de regisseur vooral werd aangetrokken door de personages in het boek, waren deze nog niet zo realistisch als de wijze waarop ze in de film gepresenteerd worden. De grootste uitdaging, zo vertelt Arden Oplev, was om van Lisbeth een authentiek, ontwikkeld personage te maken, aangezien ze in het boek zo ongeveer een superheldin was. "In het boek kan ze alles en wij hebben er echt voor gekozen om de film zo realistisch en geloofwaardig mogelijk te maken, ook in emotionele zin. Het boek is wat meer pulp. Hierin is Lisbeth heel klein, maar ook heel gewelddadig en superieur. Ze is net een Japanse mangaheldin." De regisseur heeft Lisbeths personage tot het meest interessante gemaakt van het verhaal, hoewel Mikael in feite het hoofdpersonage is. Dat geldt toch wel als de belangrijkste bijdrage van de filmmaker: zijn grote focus op de psychologie en emoties van met name Lisbeth en de interessante relatie tussen haar en Mikael, die natuurlijk de rest van de films ook nog aansprekend moet blijven. Op deze manier heeft Arden Oplev zijn eigen visie op dit geliefde verhaal weten te verwezenlijken: "Als je mijn vorige films hebt gezien, en je kijkt vervolgens naar deze, dan is mijn stempel overduidelijk. Het feit dat deze thriller zo realistisch en emotioneel is geworden, is een bewijs van mijn werk."

Tekst en foto: Bart Rietvink