Amsterdam, Hotel Ambassade, donderdag 27 augustus
De in Palermo opgegroeide filmmaker/producer Marco Amenta (1970) laat zich in zijn werk veelvuldig inspireren door de praktijken van de maffia. In 1995 maakte hij al een documentaire gebaseerd op de dagboeken van Rita Atria – een 17-jarige Siciliaanse die het in de rechtbank tegen de maffia opnam om haar vader en broer te wreken. En met het in zijn thuisland veelbesproken 'La Siciliana Ribelle' – zijn eerste film en de fictieve bewerking van Atria's dagboeken - maakt de maffiafilm zelfs een nieuwe stap, zegt Amenta. “'Gomorra' deed al heel wat tegen het geromantiseerde beeld dat er bestaat over de maffia; mijn film voegt daar een emotionele component aan toe.”
'La Siciliana Ribelle' ('The Sicilian Rebel') is uiteraard Rita Atria – in Italie een beroemdheid, maar bij ons relatief onbekend. Toch is het personage zeer geschikt voor een internationale film, stelt Amenta. “Rita is een archetype, een universele tragische heldin. Zij is een vrouw die zich verzet tegen de conventies om vrij te worden en daar alles voor over heeft. En het is een waargebeurd verhaal, hè? Ook dat spreekt mensen aan. Rita ging een strijd aan die zij niet kon winnen, verloor alles wat haar dierbaar was, kwam tot het inzicht dat zij haar vader en broer – ook maffiosi – zelf idealiseerde en ging toch door, om het geluk te vinden waar zij recht op heeft; zij wordt in Rome, waar zij onderduikt, een volwassen vrouw - ook seksueel.”
Amenta werd zelf ook zeer geraakt door het verhaal van Atria. “Film is magic. Ik werd tijdens het draaien regelmatig overmand door emoties – wij allemaal trouwens op de set. En Veronica d' Agostino, die Rita speelt, ging totaal op in haar rol; zij werd Rita en dat beoog ik ook als regisseur: ik wil echte emoties zien van echte mensen en dan is het noodzaak dat de acteur helemaal opgaat in zijn of haar personage; daar heb ik Veronica op gecast. Zij is geen Barbie en ook geen studentikoos type, maar een authentiek karakter; een beetje ruig maar toch in staat die emoties los te maken.”
Ook aan de opbouw van de film besteedde Amenta bijzondere aandacht om zijn – naar eigen zeggen feministische - boodschap voor het voetlicht te brengen. “Ik ben geen moralist, maar wilde de kijker toch een bepaald perspectief aanbieden – het mooie van fictie is immers dat je als kijker in het hoofd van een personage kunt kruipen en in diens wereld kunt duiken; dat kan zelfs bij je eigen partner niet! Het is een vorm van voyeurisme, a great thing. Ik laat de gebeurtenissen uit de jeugd van Rita door de ogen van haar als klein meisje zien, om de kijker later in de film dezelfde ontdekkingen als haarzelf te kunnen laten doen – vanuit haar perspectief dus; ik wilde ook dat de kijker Rita's vader sympathiek zou vinden – net als zijzelf.”
De climax van de film, waarin Rita zelfs door haar moeder wordt verstoten, is door die intieme vorm een emotionele achtbaan; toch slaagt Amenta erin sentimentaliteit te vermijden. “Ik houd niet van overdrijving; in het leven zelf is er ook sprake van downplaying your emotions; het moest realistisch zijn, maar ook een persoonlijk verhaal dat zoveel mogelijk mensen weet te raken. Ik wil niet alleen de intellectuele filmliefhebber bedienen, maar een zo groot mogelijk publiek. In de Italiaanse media worden zoveel mensen op een voetstuk gezet die niets gepresteerd hebben; ik walg daarvan. We hebben behoefte aan echte helden en daarvan is Rita er een.”
Het nieuwste project van Amenta behelst de verfilming van het levensverhaal van de Bengaalse econoom Muhammad Yunus – bedenker van het microkrediet voor vrouwelijke ondernemers in de derde wereld. “Yunus bracht het bankieren terug naar de oorsprong: het helpen van mensen. Ook hij is iemand die tegen de stroom ingaat om te bereiken waar hij in gelooft; iedereen zei tegen hem dat bankieren in de derde wereld weggegooid geld is, maar hij begon er gewoon mee vanuit de sloppen. Dat vertrouwen krijgt hij nu terug van de mensen waar hij in geloofde; die voelen zich behandeld als volwaardig persoon.” En niet zonder toeval waren dat voornamelijk vrouwen. “Slechte omstandigheden veranderen door de vrouwen omdat zij voor de kinderen zorgen. Rita's moeder kon zich niet verzetten tegen de heersende machten; dat is de belangrijkste oorzaak van het conflict tussen moeder en dochter in mijn film. 'Je kunt de wereld toch niet veranderen', zegt zij tegen Rita. Ik wil daarentegen een boodschap van hoop brengen.”
Amenta's film over Yunus wordt een internationale productie, maar wel met lokale acteurs – “zoals in 'Slumdog Millionaire'.” Op het Tribeca Festival in New York werd het script reeds opgemerkt door Robert de Niro. Is de grote doorbraak in aantocht? Marco Amenta haalt lachend de schouders op. En is de Siciliaan – een enthousiast gesprekspartner en verre van een bitter persoon - zelf wel eens bedreigd geweest door de maffia? “Ik moet helaas zeggen van wel – niet zozeer concreet maar wel subtiel met woorden. Ik maakte als fotojournalist vroeger reportages over de gevolgen van de maffiapraktijken op Sicilië: foto's van de slachtoffers, van dode mensen. Maar de maffia moordt niet zoveel meer als voorheen; zij werkt meer undercover. De verwevenheid met de politiek en het openbare leven is er echter nog steeds.”
Tekst: Jan-Kees Verschuure |
