Amsterdam, Pathé Tuschinski, donderdag 10 september 2009

De boeken van Carry Slee - vermakelijke jeugdboeken met een maatschappelijk bewuste ondertoon - vliegen in de regel als warme broodjes over de toonbank en blijken ook nog eens uiterst verfilmbaar te zijn, zo laat het succes van de films 'Afblijven', 'Radeloos', en 'Timboektoe' zien. Het creatieve team achter deze films is het echtpaar Maria Peters en Dave Schram. Voor 'Afblijven' was Peters zowel regisseuse als scenarioschrijfster terwijl manlief de producentenrol op zich nam, maar voor 'Radeloos' nam Schram het regiestokje van zijn vrouw over en legde zij zich volledig op het schrijven toe. Dit gold ook voor 'Timboektoe' en is nu weer het geval bij de nieuwste Carry Slee-verfilming 'Lover of Loser', die ongetwijfeld weer hoge ogen gaat gooien aan de filmkassa. In een interview met Movie 2 Movie vertelt de altijd goedgeluimde regisseur wat hem is bijgebleven van zijn werk aan deze boeiende, leerzame, maar bovenal erg vermakelijke film.

Vernieuwing

"Ik wil mezelf altijd vernieuwen," zegt Schram meteen wanneer hem gevraagd wordt wat er voor hem anders of uitdagend was aan deze specifieke Slee-verfilming, "en dat uitte zich in dit geval zowel in visuele als in verhaaltechnische dingen In vorige films begon ik altijd met kraanshots - dat je over de daken gaat, dan langzaam de stad inkomt, vervolgens naar beneden gaat en eindigt bij het hoofdpersonage. Dat is een heel herkenbare manier van filmmaken. Maar deze film begint meteen met hele extreme close-ups. Je ziet een apparaat, maar wat het echt is weet je allemaal nog niet. Dan zie je inkt, vieze handen, en dan ineens komt er een gezicht achter de kopieermachine vandaan. En dan zit je eigenlijk meteen al in het verhaal, met direct de dialoog 'Ze komt hier iedere zaterdag'. Dat komt dus vanuit het gevoel dat ik iedere keer wat nieuws wil maken." 
 

Love story met serieuze thema's

Wat Schram opvalt - en aanspreekt - in de verhalen van Carry Slee is de manier waarop zij een luchtige verhaalvorm combineert met serieuze of actuele thematiek. "Carry schrijft altijd over iets heel actueels of iets wat de jeugd enorm aanspreekt. Als jij je vader verloren bent, denk je dat je de enige bent, maar er zijn natuurlijk heel veel kinderen die hun vader of moeder verloren hebben. Of als iemand ziek wordt: iedereen heeft wel een broer, een zus, familie of een buurvrouw, of iemand op school die (ernstig) ziek is (geweest). Iedereen heeft een kruis boven zijn hoofd hangen. En zij pakt die onderwerpen als handvat voor een love story. Want het is in de eerste plaats een love story."

Goede leerschool

Net als Dave Schram is Carry Slee ook heel vernieuwend in haar boeken, wat bij verfilmingen voor hele nieuwe complicaties kan zorgen. Schram legt uit: "In het boek Lover of Loser gaat het heel anders dan in de film. In de boek begint het verhaal, maar dan wordt op bladzijde 40 gezegd dat ze wel of niet meegaat met Ricardo. En als je ervoor kiest dat ze wel meegaat, moet je naar bladzijde 84, en als ze niet meegaat, ga je naar pagina 62, ik noem maar wat, en dan verloopt het verhaal dus anders. Maar in een film is dat niet te doen. Dan moet je ineens twee films gaan maken en van de ene naar de andere zaal lopen. Dat kan natuurlijk niet. We hebben er toen voor gekozen om toch dicht bij het boek te blijven, maar er toch één verhaal van te maken. Maria heeft wel rigoureuze keuzes gemaakt. De film loopt bijvoorbeeld heel anders af dan het boek." 

De regisseur heeft door al die Carry Slee-verflimingen wel een goede leerschool gehad: "Gelukkig trap ik nu niet meer zo snel in dezelfde valkuilen. Dit is nu de derde film die ik heb gemaakt in twee jaar tijd, en dan is het een positieve ontwikkeling om te zien dat ik niet drie keer dezelfde fout maak. Vroeger leerde ik bijvoorbeeld al: 'When it ain't on page, it ain't on stage.' Dus als het niet op papier staat, zul je het ook heel moeilijk op het doek krijgen. Je hebt wel films die zich heel erg lenen voor creativiteit op de set, dus dat je met je acteurs en iedereen nog werkt aan verbeteringen, maar de keren dat ik dat heb gedaan, is het eigenlijk nooit beter geworden. Je moet ook niet de pretentie hebben," zo stelt Schram, "dat je het met zijn tweetjes ter plekke even beter bedenkt - met alle consequenties van dien - dan iemand die daar vijf maanden heel hard op heeft zitten blokken."

Geloofwaardigheid

In de film moet in een tijdsbestek van enkele dagen een zwaar thema goed belicht worden, wat niet eenvoudig is. Maar toch hebben de makers de juiste sfeer op de juiste momenten - afwisselend dramatisch, romantisch, grimmig, komisch - weten te vatten en de belangrijkste punten van het loverboy-onderwerp aangestipt. "Dat vond ik wel moeilijk," geeft de filmmaker toe. "Gaite gaat bijvoorbeeld in één gesprek met Ruud mee, en toen ik het script las, dacht ik: 'Hoe ga ik dat regisseren? Hoe maak ik dat geloofwaardig?' Ik moest echt goed laten zien dat ze van alle kanten in de knoop zat en nergens meer terecht kon. Ook wilde ik zonder het tonen van te veel geweld toch laten zien dat die loverboy een griezel is. Dus dan laat je een blauwe plek zien. Het is heel suggestief, maar het geeft wel goed de sfeer weer waarin die meisjes leven. Dat is echt een puzzel, die je op de set niet zomaar even kunt aanpassen." 

Veel aspecten van de afhankelijkheid in dit soort loverboy-"relaties" worden behandeld. Zo ook de manier waarop je als meisje erin kunt blijven hangen en van zo'n jongen kunt blijven houden, ook al weet je inmiddels beter. Schram: "Bij de ex Marissa voel je dat ze verknipt is door de situatie waar ze in zit. Ze zit geestelijk in de knoop. Ze heeft haar familie opgegeven, en school; allemaal voor hem. En nu heeft 'ie een ander. Je ziet ook wat ze voor hem moet doen. Maar tegelijkertijd houdt ze wel van hem. Dat is de truc van die loverboys, om de meisjes verliefd op hen te laten worden. En dan kunnen ze misbruik van ze maken."

Enthousiaste cast

Schram kon voor zijn film gebruik maken van een uitstekende cast, waaronder nieuwkomer Gaite Jansen, 'Oorlogswinter'-ster Martijn Lakemeier, en Ruud Feltkamp, vooral bekend als Noud uit "Goede Tijden, Slechte Tijden." Voor Gaite was dit echt een droom die uitkwam. Zij had ook al bij de drie eerder Carry Slee-verfilmingen auditie gedaan, maar werd steeds (net) niet geselecteerd. Nu eindelijk wel, dus. Wat deed het hem dit keer? Was het gewoon de juiste rol of is Gaite gegroeid als actrice? "Ze is gigantisch gegroeid, maar ik vind het ook wat zeggen wanneer een actrice zo vaak de moeite doet om met zo'n casting mee te doen. Met alle castings bij elkaar is ze een keer of twintig, dertig bij ons op kantoor geweest. Ze wilde gewoon echt ontzettend graag."

Martijn Lakemeier wilde ook erg graag meedoen: "Hij heeft er wel heel veel plezier aan beleefd en vond dit weer echt een uitdaging. Ook omdat het een totaal ander soort verhaal was," aldus Schram. Het zingen en gitaarspelen, dat hij in de film moet doen, ging alleen wat stroever. "Dat was nog een punt, ja. Dat moest hij allemaal leren. Nee, hij heeft het zeker niet cadeau gekregen. Maar het resultaat mag er zijn. Hij mist misschien nog wat techniek, maar het is zo mooi en aandoenlijk gezongen. Heel authentiek."

Ruud Feltkamp kende Maria Peters nog van 'Kruimeltje', waarin hij de hoofdrol speelde. Schram: "Ruud vind ik gewoon een heel bijzondere acteur. Wat ik het mooie van zijn rol vond, was dat hij de lieve kant en de harde kant moest laten zien van loverboy Ricardo, en dat vond hij zelf ook de grootste uitdaging."

Over het werken met acteurs en met dialogen heeft Schram een heel uitgesproken mening: "Het belangrijkste dat ik op de set doe is de rust creëren. Ik vraag ze ook vlak voor de opnames om het rustig te doen en de tijd te nemen. Ik zag laatst een film op tv en dan zie je dat acteurs al antwoord geven nog voor ze de vraag tot zich door hebben kunnen laten dringen. En daar hou ik helemaal niet van. Daar ben ik heel allergisch voor."

Het zoeken van de balans

Één van de moeilijkste dingen bij Carry Slee-verfilmingen, en zeker bij 'Lover of Loser', moet toch zijn om de juiste balans te vinden in de toon van de film. Want er worden zware onderwerpen aangesneden terwijl het toch ook luchtig moet blijven en romantisch moet zijn. "Er wordt wel eens gezegd: 'Een film hoeft geen boodschap te hebben. Boodschappen doe je maar bij Albert Heijn.' Maar ik ben het daar maar ten dele mee eens. Een film is in de eerste plaats natuurlijk wegdromen in een andere wereld. Ik vind het nog steeds het mooiste moment als je in Tuschinksi of waar dan ook zit, en het doek open gaat, het licht uitgaat, en je in een andere wereld komt. Maar ik wil ook films maken waar ik me niet voor hoef te schamen, waar ik trots op kan zijn. Dus niet een film - wat je ziet bij Steven Seagal - dat de derde wereldoorlog mag uitbreken om het milieu te redden, of dat er 800.000 doden mogen vallen om één leven te redden. Van die valse sentimenten. Ik vind dat een film ook iets los moet maken, en dat proberen we met onze films altijd wel. Maar zonder met het vingertje te wijzen. Kortom, het is in de eerste plaats entertainment, maar het moet wel een bijdrage leveren aan de samenleving, hoe pathetisch dat misschien ook klinkt." En nee hoor, als het zo kundig en stijlvol gebeurt als hier, is er niets pathetisch aan dit uitgangspunt. 'Lover of Loser' is maatschappelijk relevant, indringend, maar bovenal mooi entertainment. Meer van dit soort films, graag!

Tekst en foto: Bart Rietvink