Imre Kertész, geboren in 1929 in Boedapest, schreef in 1975 zijn eerste roman: ‘Sorstalanság' (Fateless), gebaseerd op zijn eigen leven als tiener. De Hongaar overleefde de concentratiekampen van Auschwitz en Buchenwald tijdens WOII, waarna hij na de bevrijding voor langere tijd bewust geïsoleerd van de maatschappij leefde. Hij was het niet eens met de instelling van zijn omgeving om het nare verleden te vergeten en af te doen als een vergissing, zoals de gewoonte was in het Oost-Europese land. En deze kijk op het leven werd gewaardeerd: met zijn roman ‘Sorstalanság' won Kertész in 2002 de Nobelprijs voor de literatuur, waarmee hij de eerste in zijn land was die een dergelijke prijs won. Een verfilming kon dan ook niet uitblijven!

De holocaust is al vele malen verfilmd, wat bij sommige mensen ongetwijfeld tot een soort van ‘filmmoeheid' met betrekking tot dit onderwerp heeft geleid. Films als ‘Schindlers List', ‘The Pianist', La Vita è Bella' en ‘Der Untergang' bewijzen echter ook dat het genre altijd populair zal blijven, zowel bij de filmmakers als het publiek. Maar wat onderscheidt ‘Fateless', dat met een bedrag van 12 miljoen dollar toch de duurste Hongaarse film ooit gemaakt is, dan van zijn voorgangers? Het grootste verschil ligt misschien tot wel in het feit dat de film zich weliswaar afspeelt in WOII, maar zich meer richt op een jongen die per ongeluk in een nachtmerrie terechtkomt en er ook weer uitkomt met niet louter negatieve gevoelens. De kampen worden door hoofdpersonage György Köves gezien als een deel van het dagelijkse leven waarin geluk ook een plaats heeft. De film focust zich vooral op wat György om zich heen ziet. Zo wordt hij zich bijvoorbeeld ook bewust van mensen die elkaar helpen om te overleven.

En deze enigszins positieve kijk op de holocaust gaat behoorlijk tegen de verwachting in als je een blik werpt op de Hongaarse geschiedenis. Het land behoorde na zowel WOI als WOII tot de verliezers, waarbij in 1944 een groot aantal joden afgevoerd werd naar vernietigingskampen. Na deze kampen volgde het communisme. De holocaust? Die werd in de doofpot gestopt. Verdringen en negeren in plaats van verwerken, leek het motto. Volgens Kertész is de blijheid van György geen vorm van ontkenning, maar meer een daad van rebels gedrag tegenover degene die hem als slachtoffer in plaats van mens zien. Hij neemt zijn lot in eigen hand in plaats van dat anderen dit voor hem beslissen, waarmee ook de titel van de film is uitgelegd.

Hoewel het boek van Kertész vrijwel werd genegeerd in Hongarije vanwege zijn controversiële manier van schrijven over de vernietigingskampen, trok de film toch volle bioscoopzalen. Films over de holocaust blijven veel mensen aanspreken, en neigen daarom al snel naar succes. Echter, een boeiend verhaal en goede acteerprestaties blijven altijd vereiste ingrediënten. Of ‘Fateless' met zijn aparte invalshoek aan deze eisen zal voldoen, valt vanaf 7 september in de bioscoop te beoordelen.