Je hebt films met een kleine f en Films met een hoofdletter F. Wat die tweede groep van de eerste onderscheidt, is de impact die ze hebben op de filmgeschiedenis. 'Casablanca' (1942) is een duidelijk voorbeeld van een Film. Niet alleen sprak het romantische verhaal tegen de achtergrond van de Tweede Wereldoorlog enorm begin jaren veertig tot de verbeelding, 'Casablanca' lanceerde tevens de carrières van Humphrey Bogart en Ingrid Bergman, die tot de beste acteurs van de twintigste eeuw kunnen worden gerekend. Maar ook op andere manieren wist 'Casablanca' zich onsterfelijk te maken. De talloze pakkende oneliners die zich in de Amerikaanse samenleving hebben genesteld bijvoorbeeld. Niet iedereen weet misschien waar de uitdrukking 'Round up the usual suspects' vandaan komt, maar vrijwel iedereen gebruikt hem. Ook 'Here's looking at you, kid', 'Louis, I think this is the beginning of a beautiful friendship' en 'Of all the gin joints, in all the towns, in all the world, she walks into mine' zijn gevleugelde uitspraken geworden. Vaak wordt gedacht dat 'Play it again, Sam' ook afkomstig is uit 'Casablanca', maar dat is een misverstand. Hoewel de woorden in een aantal combinaties voorbij komen, wordt deze zin nooit letterlijk uitgesproken.

Romantiek in oorlogstijd, daar draait het om in 'Casablanca'. Maar dan wel romantiek die onder de oppervlakte blijft en onderdrukt wordt door een dikke laag cynisme. Rick Blaine (Humphrey Bogart) is een Amerikaanse banneling die tijdens de Tweede Wereldoorlog een nachtclub runt in Casablanca. De Marokkaanse stad is een broeinest van spionnen, nazi's en gelukszoekers, die er hopen een ticket te kunnen bemachtigen naar Lissabon, waar vrede en vrijheid (oftewel Amerika) binnen handbereik liggen. Duistere types als Ugarte (Peter Lorre) - handelaar in valse papieren - maken gretig gebruik van de wanhoop die sommige mensen naar Casablanca heeft gedreven. De scepter wordt gezwaaid door de corrupte politie-inspecteur Louis Renault (Claude Rains) die namens de Franse Vichy-regering een oogje in het zeil houdt maar deze met veel plezier ook af en toe dicht wil knijpen. Ricks nachtclub is de plek waar al deze figuren samenkomen. Rick zelf is gehard door het leven en stelt niet te veel vragen bij alle duistere praktijken die in zijn etablissement aan de orde van de dag zijn. Tot de dag dat Ilsa Lund (Ingrid Bergman) zijn nachtclub binnenstapt. Ooit hadden ze een gepassioneerde romance, die door de oorlog wreed werd verstoord. Ilsa is nu getrouwd met verzetsheld Victor Laszlo (Paul Henreid), een belangrijk doelwit van de nazi's, en ze hebben Ricks hulp nodig om zichzelf in vrijheid te brengen.

Het is jammer dat Bogart (die bijna tien centimeter kleiner was dan Ingrid Bergman en daarom op een verhoging moest staan) en Bergman niet meer films hebben gemaakt, want ze vormen een exceptioneel liefdeskoppel. Ook de overige acteurs wekken de nodige verwachtingen. Peter Lorre bijvoorbeeld, die een expert was in het spelen van griezelige mannetjes en geknipt was voor de rol van de louche fraudeur Ugarte. Claude Rains mag met recht een van de meest onderschatte acteurs van zijn tijd worden genoemd. Hij schittert als de corrupte politiechef met het hart van goed, Renault. Het zou niet de enige keer dat hij de show steelt naast een tweetal supersterren - een paar jaar later deed hij het naast Cary Grant en wederom Bergman opnieuw in Hitchcocks 'Notorious' (1946). Opmerkelijk was dat het merendeel van de cast bestaat uit Europeanen, die de gruwelen van de oorlog van dichtbij hadden meegemaakt. Bogart, Dooley Wilson (die pianist Sam speelt) en Joy Page waren de enige in de cast die in de VS geboren waren. Een belangrijke rol is weggelegd door het liedje 'As Time Goes By', dat al in 1931 werd geschreven maar pas dankzij de film in de hitparades belandde. Het American Film Institute verkoos het liedje als het tweede beste filmlied ooit, achter 'Somewhere over the Rainbow' uit 'The Wizard of Oz' (1939) maar nog voor de titelsong uit 'Singin' in the Rain' (1952).

Vooraf werd weinig verwacht van 'Casablanca', ook al speelden bekende sterren de hoofdrollen en was een aantal gevierde schrijvers (Julius J. Epstein, Philip G. Epstein en Howard Koch kregen de credits) bij het project betrokken. Waarschijnlijk heeft veel van de aantrekkingskracht van 'Casablanca' te maken met de sentimenten die de oorlog in de mens wakker maken. Kort voor de première van de film in de VS vielen de geallieerden (in dit geval Amerika en het Verenigd Koninkrijk) Noord-Afrika binnen, om daar de met de nazi's heulende Franse Vichy-regering een halt toe te roepen. In allerijl werd hier door producent Hal B. Wallis op ingespeeld; 'Casablanca' werd vervroegd uitgebracht en bleek een schot in de roos. Ook bij de jaarlijkse Oscar-uitreiking was de film, die door Michael Curtiz werd geregisseerd, met drie hoofdprijzen (beste film, beste regie, beste bewerkte script) de grote winnaar. Toch zou je kunnen zeggen dat 'Casablanca' pas later de klassiekerstatus verwierf. De personages, het verhaal, de romance en de muziek bleken eeuwigheidswaarde te hebben en de film werd door het American Film Institute verkozen tot 'meest romantische film aller tijden'.

Heb je 'Casablanca' nog niet gezien? Grijp dan nu je kans! In het kader van het Ingrid Bergman zomerprogramma van Eye Film Instituut (voorheen het Filmmuseum) verschijnt de geremasterde versie van deze tijdloze klassieker in beperkte oplage in de Nederlandse zalen. Gaat dat zien!