Na ‘Braveheart' en ‘The Passion of the Christ' is ‘Apocalypto' de derde historische verhandeling die geregisseerd is door Mel Gibson. De twee eerstgenoemde films kunnen zeker als geslaagde epische rolprenten getypeerd worden, al was ‘The Suffering of the Christ' een meer toepasselijke titel geweest voor Gibsons film over het leven van de christelijke profeet. Met 'Apocalypto' komt Gibson nu met een film over de Maya's, een hoogbeschaafd indianenvolk dat lange tijd de geschiedenis van Midden-Amerika domineerde. Kenmerken van deze beschaving waren onder meer een diepgaande kennis van wiskunde en astronomie, de aanwezigheid van een verfijnde kalender en een hoog ontwikkelde bouw- en beeldhouwkunst, resulterend in ingenieus gebouwde tempelsteden en enorme standbeelden van goden en/of heersers. De Maya's hadden echter ook hun duistere kanten, getuige het lot van krijgsgevangenen die vaak geofferd werden aan de goden of veroordeeld waren tot slavernij. Vanaf 800 n. Chr. werd deze hoogwaardige beschaving echter het slachtoffer van een plotseling optredend verval, een verschijnsel waarvoor historici tot op heden nog geen eenduidige verklaring paraat hebben. Het op grote schaal uitbreken van oorlogen tussen de grotendeels zelfstandige steden, een te explosieve groei van de bevolking die leidde tot voedseltekorten of de toenemende hebzucht en decadentie van de bestuurlijke bovenlaag zijn een aantal mogelijke oorzaken die volgens historici geleid zouden kunnen hebben tot de ondergang van de eens zo machtige Maya's. De komst van de Spanjaarden in de zestiende eeuw was in feite de laatste nagel aan de doodskist van een aftakelende beschaving.

Een opvallend aspect van het wereldbeeld dat de Maya's aanhingen, was het sterke geloof dat de tijd functioneerde in cycli met een telkens weer opnieuw optredende schepping en vernietiging van de wereld. Volgens hun berekeningen zou de huidige cyclus waarin wij leven in 2012 eindigen. Sommigen gaan er na het lezen van de Popol Vuh, het heilige boek van de Maya's, van uit dat dit gepaard zal gaan met wereldwijde natuurrampen, oorlogen, hongersnoden en een soort apocalyptisch einde der tijden, terwijl andere historici het einde van zo'n cyclus niet direct koppelen aan allerlei rampspoed. Het zal dan ook interessant worden om te zien wat Mel Gibson met deze thematiek doet. Volgens veel insiders is ‘Apocalypto' zelfs een verhulde, doch kritische verwijzing naar de huidige Amerikaanse regering. Hij gaat hierbij uit van een these die onder meer gepresenteerd wordt door de auteur Jared Diamond. Volgens hem gaan vrijwel alle beschavingen uiteindelijk ten onder aan hun eigen succes dat onvermijdelijk leidt tot decadentie, uitputting van de belangrijkste natuurlijke hulpbronnen en tenslotte oorlog en chaos. Dit was waarschijnlijk van toepassing op de Maya's en door hun verhaal te vertellen wil Gibson er wellicht op wijzen dat de Verenigde Staten onder Bush en consorten dezelfde kant op dreigen te gaan.

Wat kunnen we verder, buiten de verkondiging van een politiek getinte boodschap, nog meer verwachten van ‘Apocalypto'. De officiële website van de film ziet er fraai, gelikt en behoorlijk indrukwekkend uit. Ook de trailer en de foto's beloven veel goeds. Naar het zich laat aanzien is ‘Apocalypto' vooral een spannend epos, boordevol actie en avontuur, geworden. Met ‘Braveheart' en ‘The Passion of the Christ' heeft Mel Gibson bovendien al aangetoond over het nodige gevoel voor historisch detail te beschikken, waardoor we ons waarschijnlijk niet zo druk hoeven te maken over de historische geloofwaardigheid van ‘Apocalypto'. Opvallend aan ‘Apocalypto' is verder dat alle rollen gespeeld worden door lokale acteurs en dat de Maya's in de film hun eigen taal spreken. Uit Gibsons vertolking van de lijdensweg van Christus is gebleken dat dit een gunstige uitwerking heeft op de historische authenticiteit van een dergelijke film. Een blik werpend op het originele thema en de kwaliteiten van Mel Gibson als regisseur zal ‘Apocalypto' door veel liefhebbers van historisch getinte films of avonturenfilms vol verwachting tegemoet worden gezien.