Niet de gedoodverfde favoriet 'Wolfsbergen' (zes nominaties) nam de prijzen mee naar huis tijdens het Nederlands Filmfestival van 2007. Nee, de grote winnaar van de avond werd verrassend 'Tussenstand' van Mijke de Jong. Van de vijf nominaties die de film had werden er maar liefst drie verzilverd. De Jong won het Gouden Kalf voor beste regie, hoofdrolspeelster Elsie de Brauw nam de prijs mee voor beste actrice en ook in de categorie beste geluid trok 'Tussenstand' aan het langste eind. De jury was lovend en unaniem: 'Mijke de Jong combineert haar losse, dynamische stijl uit eerdere films met verstilling, een nieuw element in haar werk. De acteurs zijn uitmuntend geregisseerd en hebben door improvisaties het script levensecht gemaakt.' Als klap op de vuurpijl won de film ook nog de Prijs van de Nederlandse Filmkritiek.
'Tussenstand' is een onconventionele film over liefde, eenzaamheid en het onvermogen tot communiceren met in de hoofdrollen Elsie de Brauw, Marcel Musters en Stijn Koomen. Als hun zeventienjarige zoon Isaac (Koomen) zich terugtrekt in een stilzwijgend isolement, proberen de twee voormalige geliefden Roos (De Brauw) en Martin (Musters) het contact met elkaar en hun zoon te herstellen. Maar de gesprekken tussen de twee worden alleen maar harder en heftiger en lopen stuk op hun frustraties uit het verleden en hun onvermogen naar elkaar te luisteren. Terwijl de ouders zich verliezen in eindeloos verbaal geweld trekt de zoon zich terug in stilte. 'Tussenstand' laat de wereld van het lawaai botsen met de wereld van het zwijgen. En maakt voelbaar hoe er langzamerhand iets verschuift in de relatie tussen de drie familieleden die zich zo nauw verbonden voelen en elkaar toch amper kunnen bereiken.
De film is op een bijzondere manier ontstaan. Regisseur Mijke de Jong bedacht samen met Jolein Laarman het verhaal in grote lijnen. Maar het uiteindelijke resultaat is een optelsom waar de acteurs Elsie de Brauw (winnares Theo d'Or) en Marcel Musters (winnaar Dutch Academy Award) en ook alle andere acteurs een wezenlijk aandeel in hebben gehad. Er is ooit wel een afgerond scenario geweest. De Jong en Laarman hadden aanvankelijk alle scènes volgens eigen zeggen 'tot en met ieder zuchtje' uitgeschreven. Een waardevolle basis, maar het stond haaks op het concept dat ze voor ogen hadden. En dus werd het scenario ritueel verbrand en vervangen door een werkplan. Vanf dat moment was dat het uitgangspunt. Zelfs bij de subsidieaanvraag hebben De Jong en Laarman dit concept voor 'Tussenstand' ingeleverd, met alleen een paar fragmenten van eventuele scènes erbij. Dat de film op basis van dit werkplan subsidie heeft gekregen, is dan ook uniek.
Mijke de Jong was er na een aantal grote film- en tv-producties wel weer eens aan toe om iets te maken met een kleinere, overzichtelijke opzet. Ze wilde terug naar het gevoel waar vanuit op de Filmacademie wordt gewerkt; met vrienden en klasgenoten en met veel ruimte om te twijfelen en te improviseren Ze verzamelde een klein team om zich heen met mensen die haar vertrouwd zijn. Die opzet maakte het mogelijk dat de makers konden tasten naar de vorm die de film moest krijgen. Terwijl bij de repetities werd bepaald waar elk gesprek over moest gaan, kregen de acteurs tijdens de opnames alle ruimte om te improviseren. ,,Het leek me zo mooi een film te maken waarin de dialogen ogenschijnlijk nergens over gaan, maar dat de betekenis zit in het non-verbale. Onaf en rafelig zoals in het echte leven. Met onverwachte gebaren die we van tevoren niet hadden kunnen bedenken. En blikken die ik nog niet eerder had gezien, maar onmiddellijk zou herkennen", aldus de regisseur.
'Tussenstand' is een bijzondere film geworden, waarin de gebrekkige manier waarop mensen met elkaar communiceren centraal staat. De Jong: ,,We zijn allemaal op zoek naar liefde, maar wat gebeurt er als je die niet vindt. De man en de vrouw in 'Tussenstand' krijgen het niet voor elkaar. Ze zijn van een generatie die de dingen op het scherpst van de snede uitvecht en de vraag is wat dat voor consequenties heeft voor de generatie die na hen komt." Let als je deze film gaat bekijken vooral op Elsie de Brauw, die volgens de jury van het Nederlands Filmfestival speelt met de toeschouwer. 'Zij laat ons zo dichtbij komen dat je je soms afvraagt of je wel naar een actrice kijkt. Het fascineert hoe zij soms aanvalt, dan weer verdedigt en even later innemend is. In die intimiteit zet zij een prachtige rol neer'. Een aanrader. |