Na het succes van het inmiddels wereldberoemde boek ‘The Da Vinci Code' van Dan Brown verschenen er opeens steeds meer verhalen over schilders, schrijvers en filosofen die getuige waren geweest, of in ieder geval op de hoogte waren van een belangrijke historische gebeurtenis die lang, lang geleden in de doofpot werd gestopt. Deze geheimen zouden deze kunstenaars dan door middel van hun werk alsnog aan de wereld willen openbaren.

De nieuwe film van kunstenaar Peter Greenaway, ‘Nightwatching', lijkt ook een dergelijk verhaal. ‘De Nachtwacht' van Rembrandt speelt een grote rol in deze film.

Deze deels in Nederland geproduceerde, maar Engelstalige film begint in 1642, een jaar waarin er een keerpunt plaatsvond in het leven van Rembrandt van Rijn (Martin Freeman). In die tijd was Amsterdam de rijkste stad van het westen. Zijn vrouw Saskia (Eva Birthistle) spoort Rembrandt aan een opdracht te accepteren om de Amsterdamse schutterscompagnie te portretteren. Rembrandt komt echter al gauw achter een samenzwering met de Amsterdamse kooplui, en ontdekt een vuile moord. Via zijn schuttersportret, dat later bekend zou worden als ‘De Nachtwacht', wil hij de corruptie en hypocrisie blootleggen van de heersende klasse in Nederland ten tijde van de Gouden Eeuw. Maar dit betekent Rembrandt's ondergang: de aangeklaagden komen erachter dat Rembrandt hun misdaden heeft verwerkt in zijn schilderij, en willen wraak nemen. Ze doen er alles aan om hem ten gronde te richten, brengen hem in diskrediet, willen hem financieel ruïneren en maken een einde aan Rembrandt's ooit zo grote rijkdom. ‘De Nachtwacht' bevestigde Rembrandt's reputatie als meesterschilder, maar was dus ook de oorzaak van zijn sociale en financiële ondergang.

Volgens Greenaway is ‘De Nachtwacht' omringd door mysteries. Wie ernaar kijkt heeft het gevoel dat hem iets verteld wordt, maar wat? Zelf zegt Greenaway dat historici hebben beweerd dat er 51 mysteries in ‘De Nachtwacht' zitten, en dat hij denkt deze allemaal in één keer op te kunnen lossen in zijn film. Hij noemt het een soort CSI: Crime Scene Investigation.

Maar het blijft natuurlijk, ook voor Greenaway, gissen naar wat er toentertijd, halverwege de 17e eeuw, daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. De regisseur zei ook in een interview: "There's no such thing as history, there's only historians." En historici, zo beweert Greenaway, spelen spelletjes met de geschiedenis, en manipuleren deze op de manier zoals zij dat willen. En we mogen dus aannemen dat hij dat ook in deze film heeft gedaan, en de geschiedenis een tikje naar zijn eigen hand heeft gezet.

Waar Greenaway de bewijsstukken vandaan zal halen dat Rembrandt op de hoogte was van een moord en dit in ‘De Nachtwacht' heeft verwerkt, en hoe overtuigend dat bewijs zal zijn, is echter niet geheel duidelijk.

De film is een Nederlandse productie in samenwerking met Canada, Groot-Brittannië en Polen. De cast bestaat uit acteurs van verschillende nationaliteiten. Rembrandt wordt gespeeld door de Britse Martin Freeman (‘The Hitchhiker's Guide to the Galaxy', ‘Love Actually'). Daarnaast is er een rol weggelegd voor Nederlander Jochum ten Haaf, die eerder furore maakte met zijn vertolking van die andere Hollandse meester, Vincent van Gogh, op het Britse toneel.

Peter Greenaway is naast regisseur ook schrijver (onder andere voor film, theater en opera), schilder en curator. Hij komt oorspronkelijk uit Engeland, maar veel van zijn films maakte hij in samenwerking met de Kasander Film Company uit Nederland.

‘Nightwatching' is waarschijnlijk geen ‘standaard' historische film over het leven van Rembrandt van Rijn. Daarvoor heeft de film waarschijnlijk een te kunstzinnige inslag. Greenaway heeft zich, naast de vraag wat Rembrandt precies heeft willen vertellen met ‘De Nachtwacht', ook beziggehouden met meer filosofische vraagstukken, bijvoorbeeld als hij een vergelijking maakt tussen de werking schilderkunst aan de ene kant, en film aan de andere kant.

‘Nightwatching' zal een bijzondere film zijn, een historische thriller met een kunstzinnige inslag. De film werd geselecteerd voor het Filmfestival van Venetië en sleepte daar al enkele awards in de wacht. En ook op het Nederlands Filmfestival 2007 was het raak: zo won Peter Greenaway het Gouden Kalf voor het beste scenario en kreeg Maarten Piersma de award voor het beste production design. Het feit dat een film al voor zijn officiële release zoveel awards (en nominaties) krijgt is natuurlijk zeer veelbelovend!